เมื่อเสียงประทัดปลุกเมืองภูเก็ตให้ตื่น

เช้าวันหนึ่งในเดือนตุลาคม หากคุณเดินอยู่บนถนนในตัวเมืองภูเก็ต อาจรู้สึกว่าเมืองที่คุ้นเคยกำลังเปลี่ยนไป

ธงสีเหลืองเริ่มปรากฏอยู่ตามถนน กลิ่นธูปลอยปะปนกับกลิ่นอาหารจากโรงครัวของศาลเจ้า และผู้คนจำนวนมากแต่งกายด้วยเสื้อผ้าสีขาว เดินเข้าออกศาลเจ้าด้วยสีหน้าสงบ ขณะที่เสียงประทัดดังขึ้นเป็นระยะ

นี่คือช่วงเวลาของ เทศกาลกินเจภูเก็ต 2026 หรือที่คนภูเก็ตเรียกว่า “ประเพณีถือศีลกินผัก”

ในปี 2569 งานจัดขึ้นระหว่าง 10–18 ตุลาคม 2569 รวม 9 วัน 9 คืน โดยมีพิธียกเสาโกเต้งในช่วงเย็นวันที่ 9 ตุลาคม เป็นสัญญาณเริ่มต้นเทศกาลอย่างเป็นทางการ ปีนี้ถือเป็นการสืบทอดประเพณีต่อเนื่องครบรอบ 201 ปี 

แต่หากคิดว่า “กินเจ” ของภูเก็ตหมายถึงเพียงการงดเนื้อสัตว์แล้วกินผักเป็นเวลา 9 วัน คุณอาจยังไม่เคยสัมผัสความหมายที่แท้จริงของเทศกาลนี้

เพราะที่นี่ อาหารเป็นเพียงส่วนหนึ่งของศรัทธา

9 วัน 9 คืน ที่ไม่ได้มีเพียงเรื่องอาหาร

สำหรับชาวภูเก็ต ประเพณีถือศีลกินผัก หรือ “เจี๊ยะฉ่าย” เป็นประเพณีที่เกี่ยวข้องกับการชำระล้างร่างกายและจิตใจ การถือศีล และการแสดงความเคารพต่อเทพเจ้าตามความเชื่อที่สืบทอดมายาวนานกว่า 200 ปี 

ตลอดช่วง กินเจภูเก็ต 9 วัน 9 คืน ผู้ศรัทธาจะสวมชุดสีขาว รับประทานอาหารเจ และปฏิบัติตามข้อปฏิบัติของเทศกาล แต่สิ่งที่ทำให้ภูเก็ตแตกต่างจากเทศกาลกินเจในหลายพื้นที่ คือ “พิธีกรรม” ที่เกิดขึ้นตลอดทั้งเมือง

เมื่อถึงเวลา ขบวนแห่จากศาลเจ้าต่าง ๆ จะเคลื่อนออกไปตามถนน เสียงกลองดังขึ้น เสียงประทัดระเบิดเป็นระยะ ผู้คนริมถนนยกมือไหว้ และท่ามกลางขบวนเหล่านั้น คือ ม้าทรง ผู้เป็นศูนย์กลางสำคัญของพิธีกรรมหลายช่วง

ภาพที่เกิดขึ้นอาจดูน่าตื่นตาตื่นใจสำหรับนักท่องเที่ยว แต่สำหรับคนในชุมชน นี่คือช่วงเวลาของการแสดงศรัทธาและการสืบทอดประเพณีจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง
ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย จุดที่ศรัทธาไหลมารวมกัน

หากมีสถานที่หนึ่งที่นักเดินทางควรสัมผัสบรรยากาศในช่วงเทศกาล นั่นคือ ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย

ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเป็นหนึ่งในศาลเจ้าสำคัญของภูเก็ต และเป็นศูนย์กลางของกิจกรรมและขบวนพิธีหลายรายการในช่วงเทศกาล 

ในปี 2569 ขบวน อิ้วเก้ง ของศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยมีกำหนดออกในวันที่ 16 ตุลาคม เวลา 08.00 น. คำว่า “อิ้วเก้ง” จึงไม่ใช่เพียงขบวนแห่เพื่อความสวยงาม แต่เป็นภาพสะท้อนของความสัมพันธ์ระหว่าง ศาลเจ้า เทพเจ้า ชุมชน และผู้ศรัทธา

ลองจินตนาการว่า...

เช้าตรู่ของเมืองภูเก็ต ถนนที่เคยเต็มไปด้วยรถกลับถูกเปลี่ยนเป็นเส้นทางของขบวนพิธี ผู้คนยืนอยู่สองข้างทาง บางคนยกมือไหว้ บางคนเตรียมของไหว้ไว้หน้าบ้าน และเมื่อขบวนเคลื่อนผ่าน เสียงประทัดก็กลบเสียงทุกอย่างไปชั่วขณะ นี่คือภูเก็ตในช่วงเวลาที่แตกต่างจากวันปกติอย่างสิ้นเชิง

ม้าทรง — ภาพที่คนดูครั้งแรกไม่มีวันลืม

หนึ่งในภาพจำของ เทศกาลกินเจภูเก็ต คือ “ม้าทรง” หรือผู้ที่อยู่ในภาวะทรงเจ้าและเข้าร่วมพิธีกรรมตามความเชื่อของเทศกาล

พิธีกรรมบางอย่างเกี่ยวข้องกับการแสดงความศรัทธาและการทดสอบความอดทนทางร่างกาย ซึ่งเป็นภาพที่อาจรุนแรงสำหรับผู้ชมบางคน

ดังนั้น นักท่องเที่ยวควรรับชมด้วยความเคารพ ไม่ล้อเลียน ไม่เข้าใกล้พื้นที่ประกอบพิธีโดยไม่ได้รับอนุญาต และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่และผู้จัดงาน

เพราะสิ่งที่อยู่ตรงหน้าไม่ใช่การแสดงเพื่อความบันเทิง แต่เป็นพิธีกรรมทางความเชื่อที่มีความหมายต่อผู้เข้าร่วมอย่างลึกซึ้ง

และแน่นอน…อาหารเจภูเก็ตก็เป็นอีกหนึ่งเหตุผลที่ต้องมา

หลังจากเดินชมขบวนและพิธีกรรมมาทั้งเช้า สิ่งที่สัมผัสได้อีกอย่างหนึ่งคือ อาหารเจภูเก็ต

ตลอดเทศกาล ร้านอาหารและโรงครัวจำนวนมากจะเปลี่ยนเมนูให้สอดคล้องกับเทศกาล อาหารหลายชนิดทำเลียนแบบเมนูคาวด้วยวัตถุดิบจากพืช ทำให้คนที่ไม่เคยกินเจมาก่อนสามารถเปิดประสบการณ์ใหม่ได้

แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าการตามหา “เมนูอร่อย” คือการลองสังเกตวัฒนธรรมการแบ่งปันอาหาร

ปิ่นโตและอาหารจากโรงครัวของศาลเจ้ากลายเป็นภาพหนึ่งที่สะท้อนวิถีชีวิตในช่วงเทศกาลได้อย่างชัดเจน โดยเทศบาลนครภูเก็ตยังนำ “ปิ่นโตเถาใหญ่” มาเป็นหนึ่งในจุดตกแต่งเมืองปี 2569 เพื่อสื่อถึงวิถีการหิ้วปิ่นโตไปรับอาหารเจจากโรงครัวของศาลเจ้าต่าง ๆ 

เทศกาลที่ทำให้ทั้งเมืองกลายเป็นเรื่องเดียวกัน

สิ่งที่น่าประทับใจที่สุดของ Phuket Vegetarian Festival 2026 อาจไม่ใช่เสียงประทัด ไม่ใช่ขบวนอิ้วเก้ง และไม่ใช่ภาพพิธีกรรมที่แปลกตา

แต่คือการได้เห็นผู้คนจำนวนมากร่วมกันทำบางสิ่งที่สืบทอดมานานกว่าสองศตวรรษ

ในปีนี้ จังหวัดภูเก็ตคาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้ามามากกว่า 140,000 คน ในช่วงเทศกาล และคาดว่าจะเกิดเงินหมุนเวียนในพื้นที่มากกว่า 1,300 ล้านบาท สะท้อนว่าเทศกาลไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของศาสนาและวัฒนธรรม แต่ยังมีบทบาทต่อเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของเมืองด้วย 

และบางที นั่นอาจเป็นเสน่ห์ที่แท้จริงของ กินเจภูเก็ต 2569

เพราะเมื่อเสียงประทัดดังขึ้นพร้อมกันทั่วเมือง เมื่อผู้คนในชุดขาวเดินออกจากศาลเจ้า และเมื่อขบวนอิ้วเก้งเคลื่อนผ่านถนนสายเดิมที่ผู้คนใช้ชีวิตกันทุกวัน...

เราจะเห็นว่า

เทศกาลหนึ่งเทศกาล สามารถทำให้คนทั้งเมืองกลับมามองเห็นรากของตัวเองได้อีกครั้ง

และนั่นคือเหตุผลว่า ทำไมครั้งหนึ่งในชีวิต หากมีโอกาสมาเยือนภูเก็ตในเดือนตุลาคม การได้ยืนอยู่ริมถนนและมองขบวนอิ้วเก้งเคลื่อนผ่านตรงหน้า จึงอาจกลายเป็นหนึ่งในความทรงจำที่ลืมไม่ลง